A+ A A-

Niemcy: Śladami Richarda Wagnera w Bayreuth (2)

  • Napisane przez Cezary Rudziński
  • Dział: Globtroter

   Sąsiadujący z willą Richarda Wagnera – Wahnfried budynek nazywany jest Domem Siegfrida, gdyż zbudował go w 1894 roku ten syn kompozytora. Ściślej polecił przebudować wschodnią oficynę domu rodziców na willę w neorenesansowym stylu włoskim – miejsce zamieszkania swoje i własnej rodziny. Została ona rozbudowana w 1932 r., a więc już po śmierci Siegfrieda Wagnera (1869-1930) przez architekta Hansa Ressingera, który połączył go też łącznikiem z willą Wahnfried. Dom syna kompozytora był już wówczas pensjonatem wdowy po nim, gorącej nazistki Winfried, jako Siegfried Wagner Haus.

PENSJONAT WDOWY I POWOJENNE LOSY

    Wśród jego gości bywały m.in. takie znakomitości z kręgu muzyków, jak słynny włoski dyrygent Arturo Toscanini w 1931 r. oraz austriacki kompozytor Richard Strauss w latach 1933-1934. A także… Adolf Hitler, wielbiciel muzyki Richarda Wagnera oraz jego antysemickich i nacjonalistycznych poglądów. Zaprzyjaźniony z rodziną Wagnerów od 1923 roku tak dalece, że ich dzieci zwracały się do niego per „Onkel” – wujku. Już jako „fűhrer” „Tysiącletniej Rzeszy” mieszkał, ze swoją obstawą, w Siegfried Wagner Haus w okresie Festiwali Wagnerowskich w latach 1936 – 1938.

    Dom ten zaczęto nawet podobno nazywać wówczas „Fűhrerbau” –  „Budowlą Wodza”. Pod koniec II wojny światowej i wkrótce po niej budynek nie uszkodzony w trakcie alianckiego bombardowania 5 kwietnia 1945 r. tak jak sąsiedni Wahnfried, na 12 lat przejęli Amerykanie. Bo to w ich strefie okupacyjnej znalazło się Bayreuth. Najpierw przeprowadzali w nim przesłuchania hitlerowców, później stał się wojskową kwaterą i kasynem oficerskim US Army. A na koniec zamieniono go w wojskowy… burdel. Budynek został też przebudowany.

DOM RODZINNY I MUZEUM

    A następnie mieszkali w nim przez około 20 lat – w 1957 r. po wycofaniu się wojsk amerykańskich zwrócono go wdowie po Siegfriedzie, Winfried Wagner – do śmierci w 1966 r. Wielanda Wagnera on i jego rodzina. W 1976 r. wraz z willą Wahnfried i całym terenem posiadłości Wagnerów przekazany został w darze miastu Bayreuth, ale Winfried Wagner mieszkała w nim do śmierci w 1980 r.. Również Dom Siegfireda, jako część muzealnego kompleksu, otwarty jest dla zwiedzających. Dostępne są na parterze: Pokój kominkowy (Kaminzimmer), Jadalnia (Speisezimmer) Winfried Wagners, oszklony do ziemi Pokój ogrodowy (Gartenzimmer) z widokiem na ogród i małą fontannę w nim z wodą wypływającą z pyska ryby.

    Ponadto Westybul. Każde z pomieszczeń dokładnie opisane jest na tablicach informacyjnych, ze starymi zdjęciami i planami, w językach: niemieckim i angielskim. Z ich historią, ciekawostkami, informacjami o ludziach, którzy w nich bywali, przy czym bez pomijania dosyć wstydliwego przecież okresu fascynacji gospodarzy nazizmem. Wyposażenie tych pokoi jest dosyć skromne, chociaż są w nich również meble, obrazy i inne przedmioty ze zbiorów rodzinnych. Płaskorzeźby zdobiące w kilku miejscach ściany i kolumny są jednak, chyba nie tylko moim zdaniem, dosyć kiczowate.

MUZEUM RICHARDA WAGNERA

    Trzecim, z głównych, budynkiem w wagnerowskim kompleksie w Bayreuth przy  Richard – Wagnerstrasse 48, jest zbudowany w 2014 roku, a otwarty w następnym, dwupoziomowy, z zewnątrz tylko przeszklony parterowy pawilon, Muzeum Richarda Wagnera nazywanego Nowym. (więcej o nim na www.wagnermuseum.de). Muzeum to założone zostało w roku 1976, a do czasu rewaloryzacji Willi Wahnfried i Domu Siegfrieda Wagnera oraz wybudowania obok tego nowego, już specjalnie na muzeum, obiektu, jego ekspozycja ograniczała się tylko do wymienionych wyżej domów należących wcześniej do kompozytora i jego rodziny.

„ZDEGENEROWANA MUZYKA”

    Projektantem nowego muzeum był znany berliński architekt Volker Staab. Na parterze znajduje się muzealny punkt sprzedaży, bogato zaopatrzony w publikacje muzyczne, zwłaszcza wagnerowskie. A także wystawy stałe i czasowe. Trafiam właśnie na dobiegającą końca, zatytułowaną „Das verdächtige Saxophon. Entarter Musik in NS-Staat”. („Podejrzany saksofon. Zdegenerowana muzyka w państwie narodowo-socjalistycznym”. Z bogatą, oprócz tekstów, dokumentacją wizualną: zdjęciami. rysunkami, karykaturami i oczywiście nazwiskami „tych degeneratów”. M.in. z rzucającą się w oczy karykaturą murzyna grającego na saksofonie.

    I gwiazdą Dawida na fraku. A także tekstem „Muzyka i rasa” nawiązującym do „nauki” na ten temat w państwie hitlerowskim oraz zorganizowanych w 1937 i 1938 r. wystaw: najpierw w Monachium „Zdegenerowana sztuka”, a następnie w ramach „Dni Muzyki Rzeszy” w Dűsseldorfie, „Zdegenerowana muzyka”. Będących głównie totalną krytyka „żydostwa” i „bolszewizmu” w sztuce i muzyce. Z zaliczonymi do „degeneratów” nie tylko jazzem, ale i wieloma kompozytorami, m.in. Igorem Strawińskim. A swoją drogą, jak te dwa ówczesne totalitaryzmy: hitlerowski i sowiecki, drugi zresztą dłużej, podobne były do siebie nie tylko w bandyckim stosunku do ludzi, zwłaszcza obcych ideologicznie i narodowo, ale i sztuki…

RICHARD WAGNER W HITLEROWSKIEJ PROPAGANDZIE

    Podobne spojrzenie na te kwestie obejrzeć można w, chyba stałej, ekspozycji poświęconej twórczości Richarda Wagnera w ostatnim, w Bayreuth, okresie jego życia oraz roli, jaką przypisywano mu w ideologii hitlerowskiej. M.in. dzięki jego antysemityzmowi, chyba najdobitniej wyrażonemu w publikacji „Das Jugendtum in der Musik” („Żydostwo w muzyce”, Lipsk 1869) oraz jego niemieckiemu nacjonalizmowi. Chociaż zarzucanie mu nazizmu to oczywiście głębokie nieporozumienie. Zarówno włoski faszyzm, jak i hitleryzm, narodziły się w grubo ponad 30 lat po jego śmierci.

    Ekspozycja ta jest szalenie ciekawa. Na kilku wielkich planszach pod ogólnym tytułem „Geistige Wegberaiter”, co chyba można przetłumaczyć jako „Duchowi współpodróżni”, a dosłownie jeźdźcy, pokazana jest „adaptacja” muzyki Wagnera, podobnie jak poglądów Nietschego, do hitlerowskiej propagandy i utożsamianie ich z gloryfikacją etosu dominacji germańskiej. O wspomnianym antysemityzmie  kompozytora już nie wspominając. Znaczącą rolę w tym odegrał sam Adolf Hitler, gorący wielbiciel muzyki Wagnera. Który w Bayreuth nie tylko zetknął się, a później zaprzyjaźnił z potomkami kompozytora, zwłaszcza synową mistrza, nazistką Winfried Wagner.

PORTRET KOBIECY MODIGLIANIEGO I  FOTOGRAFIE DEBILI

    Ale także, już podczas pierwszej wizyty u nich w 1923 r., zapoznał się z książką brytyjskiego pisarza, a prywatnie zięcia Cosimy Wagner, męża jej córki Ewy z Hansem von Bűlowem, Houston Stewarta Chamberlaina (1855-1927) „Die Grundklagen des XIX Jahrhundert” -  „Podstawy XIX wieku”, w którym głosił on różnice, a także wyższość niektórych ludzkich ras. Uważa się, że przynajmniej od 1923 r. Adolf Hitler był „fanatycznym wagnerowcem”. Bywał na tutejszych festiwalach wagnerowskich i wykorzystywał muzykę oraz, niekiedy wyrwane z kontekstu, poglądy tego kompozytora w propagandzie „Tysiącletniej Rzeszy”.

    W ekspozycji tej znajdują się m.in. dokumenty, okładki płyt, plakaty, rysunki, karykatury, fotografie itp. związane ze wspomnianymi już wystawami „zdegenerowanej” sztuki i muzyki. Hitlerowskie wizualne „zderzanie” zachodniego malarstwa przełomu wieków, m.in. Modiglianiego, z fotografiami… debili, cytaty z listów i wypowiedzi na temat tych wystaw głównego hitlerowskiego propagandysty Josepha Goebbelsa oraz pisane do niego itp. Czy ówczesnej promocji niemieckiej muzyki, jako wyrazicielki idei nazistowskiej, z wykorzystaniem nazwisk m.in. Wagnera i Brucknera itp.

HISTORIA FESTIWALI WAGNEROWSKICH

    Dolny poziom, czyli rozległa piwnica Nowego Muzeum Wagnera, jak jest ono również nazywane, poświęcony został w całości historii Festiwali Wagnerowskich w Bayreuth od ich początku w roku 1876. Można więc obejrzeć, i to ze wszystkich stron, także z góry, makietę Teatru Festiwalowego na Zielonym Wzgórzu. Portrety i fotografie wszystkich dyrygentów. Od pierwszego, Hansa Richtera, który 13 sierpnia 1876 r. dyrygował „Złotem Renu”, a następnie po nim pozostałymi pozycjami pełnego cyklu „Pierścień Nibelunga”, aż po dotychczas ostatniego, w roku ubiegłym, którzy prowadzili festiwalowe opery.

    Ponadto wybitnych śpiewaków, a także dużą galerię w szklanych gablotach oryginalnych kostiumów scenicznych oraz innych eksponatów. Duże znaczenie ma również prezentacja, oczywiście w zmniejszeniu, scenografii wielu spektakli festiwalowych. Dla miłośników teatru, opery i muzyki to prawdziwa gratka. „Wagnerowski Bayreuth”, to oczywiście również, parokrotnie już wspomniany Teatr Festiwalowy na Zielonym Wzgórzu. Znajduje się on jednak już poza, nawet dosyć daleko, od kompleksu muzealnego Wagnera. A jego historia oraz prezentacja zasługuje na przedstawieniu ich w osobnej relacji. Którą, niniejszym, zapowiadam wkrótce.

Cezary Rudziński

Zdjęcia autora

Autor uczestniczył w wyjeździe prasowym zorganizowanym przez przedstawicielstwo w Warszawie DZT – Niemieckiej Centrali ds. Turystyki na zaproszenie Bayreuth Marketing & Tourismus.

   

   

   

   

   

Warszawa

Polityka Prywatności

W celu realizacji obowiązku informacyjnego, zgodnie z art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. poniżej przekazujemy „klauzulę informacyjną” z prośbą o zapoznanie się.


Polityka prywatności i przetwarzania danych osobowych

Administratorem Twoich danych osobowych jest Impresja Studio Promocji z siedzibą w Warszawie, przy ulicy Drewnianej 5 lok. 3,. Poniżej znajdziesz wszelkie niezbędne informacje dotyczące przetwarzania Twoich danych osobowych w związku z realizacją usługi informacyjnej.

2. Dane osobowe przetwarzane są w celu w celu świadczenia usług informacyjnych oraz w celach marketingowych. Podstawą prawną jest art. 6 ust. 1 lit a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE - „RODO”).

3. Dane będą przetwarzane w celach marketingowych do momentu wycofania przez Ciebie zgody na takie przetwarzanie.

W zakresie usług Impresja Studio PR Twoje dane będą przetwarzane przez okres, w którym usługi te będą świadczone oraz, w uzasadnionych wypadkach, po zakończeniu ich świadczenia, jednak wyłącznie jeżeli jest dozwolone lub wymagane w świetle obowiązującego prawa np. przetwarzanie w celach statystycznych, rozliczeniowych lub w celu dochodzenia roszczeń. W takim przypadku dane będą przetwarzane jedynie przez okres niezbędny do realizacji odpowiednich celów.

4. Po zakończeniu przetwarzania danych osobowych w pierwotnym celu, dane będą, w uzasadnionych wypadkach, przetwarzane po zakończeniu ich świadczenia, jednak wyłącznie jeżeli jest dozwolone lub wymagane w świetle obowiązującego prawa np. przetwarzanie w celach statystycznych, rozliczeniowych lub w celu dochodzenia roszczeń. W takim przypadku dane będą przetwarzane jedynie przez okres niezbędny do realizacji odpowiednich celów.

5. Podanie danych jest dobrowolne

6. Twoje dane osobowe nie będą przekazywane.

7. Jako administrator Twoich danych, zapewniamy Ci prawo dostępu do Twoich danych, możesz je również sprostować, żądać ich usunięcia lub ograniczenia ich przetwarzania. Możesz także skorzystać z uprawnienia do złożenia wobec Administratora sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych oraz prawa do przenoszenia danych do innego administratora danych. W przypadku wyrażenia dobrowolnej zgody, przysługuje Ci prawo cofnięcia zgody na przetwarzanie danych w dowolnym momencie co nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Informujemy także, że przysługuje Ci prawo wniesienia skargi do organu nadzorującego przestrzeganie przepisów ochrony danych osobowych.

8. Na niniejszej witrynie znajdują się wtyczki społecznościowe serwisu Facebook: „Lubię to”, które są powiązane z serwisem Facebook. Pod naszym artykułami umieszczany jest kod odwołujący się do serwisu Facebook. Używając przycisku „Lubię to”, użytkownik loguje się do serwisu Facebook, w którym obowiązują zasady ochrony prywatności określone przez serwis Facebook.

9. Ta strona zbiera w sposób automatyczny informacje zawarte w plikach cookies i wykorzystuje je w celach statystycznych oraz do usprawnienia funkcjonowania serwisu. Pliki Cookiem są też zbierane przez Google Analytics. Pliki cookies są plikami tekstowymi, które przechowywane są w komputerze użytkownika serwisu.

Wykorzystujemy dwa rodzaje plików cookies – tymczasowe i stałe. Pliki tymczasowe przechowywane są do momentu opuszczenia przez Ciebie naszej strony (poprzez wejście na inną stronę, wylogowanie lub wyłączenie przeglądarki). Pliki stałe przechowywane są w Twoim komputerze do czasu ich usunięcia lub przez czas wynikający z ich ustawień.

W każdej chwili możesz dokonać zmiany ustawień swojej przeglądarki, aby zablokować obsługę plików cookies lub każdorazowo uzyskiwać informacje o ich umieszczeniu w swoim urządzeniu. Inne dostępne opcje możesz sprawdzić w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej. Większość przeglądarek domyślnie jest ustawione na akceptację zapisu plików cookies w komputerze. Informacje dotyczące ustawień przeglądarek internetowych dostępne są w jej menu (pomoc) lub na stronie jej producenta.

Korzystając z tej strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki
       

10. Przedstawicielem Administratora jest Tomasz Brzozowski Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.