updated 4:01 PM CET, Jan 16, 2019
Na żywo:
A+ A A-

Słowenia: Idria - gdzie żywe srebro kopali

  • Napisane przez Grzegorz Micuła
  • Dział: Europa
Wyróżniony Słowenia: Idria - gdzie żywe srebro kopali Fot.: www.slovenia.info; Grzegorz Micuła

Jednym z najciekawszych obiektów przemysłowych na Słowenii jest znajdująca się od roku 2002 na Liście Dziedzictwa Kulturalnego UNESCO kopalnia rtęci w miejscowości Idrija. Rtęć odkryto tu w 1490 roku i wkrótce otwarta tu zostały kopalnie "żywego srebra", dzięki którym miasto stało się jednym z najbogatszych w tej części Europy.


„Gorączka rtęci" przyciągała do Idrji górników wydobywających ten cenny metal i lekarzy, leczących ludzi pracujących przy wydobyciu i przeróbce tej toksycznej substancji. Rtęć jest jedynym ciekłym metalem występującym w warunkach naturalnych. W Muzeum Miejskim, mieszczącym się w zamku Gewerknegg stoi kocioł wypełniony rtęcią z pływającą w nim żelazną kulą, co jest dowodem, że rtęć jest cięższa od żelaza.
W Europie większa (i starsza) kopalnia rtęci jest tylko w hiszpańskim Almadén, gdzie Grecy wykopywali „żywe srebro" już 700 lat p.n.e. a siarczek rtęci przez wieki był używany do produkcji czerwonego barwnika (cynobru). Kopalnia w Słowenii szczyci się jednak tym, że można tu znaleźć rtęć w swojej naturalnej postaci – srebrnych kropel. Bowiem rtęć, to jedyny na Ziemi metal, który przyjmuje postać płynną. W ciągu pół tysiąca lat działania kopalni wydobyto tu ponad 147 tysięcy ton, czyli 13 procent światowej produkcji tego pierwiastka.
Pod Idriją ciągnie się, na wielu poziomach, aż 700 kilometrów podziemnych korytarzy i szybów górniczych.
Wejście na liczącą około kilometra trasę turystyczną znajduje się w centrum miasta, w dawnym budynku górniczym przy ulicy Kosovelova 3. Z dawnej kopalni zwiedzić można sztolnię Antoni a urządzona w niej ekspozycja ma za zadanie pokazać 500 lat historii kopalni oraz różne rodzaje złóż rtęci. W dawnej cechowni zakładamy kombinezon i górniczy kask, który okaże się bardzo przydatny w niskich podziemnych korytarzach i wchodzimy do mokrej sztolni. Rtęć występuje najczęściej w postaci minerałów wypełniających szczeliny, a czerwone żyły malowniczo pną się po kamiennych ścianach korytarzy. Oglądamy wykute w skale podziemne chodniki i komory oraz ubrane w górniczą odzież manekiny przedstawiające pracujących górników. Ich praca była niebezpieczna dla zdrowia, ale dobrze płatna. W roku 1796 zbudowano dla nich w Idrji pierwszy słoweński teatr.
Dzieci odwiedzające kopalnię w Idrii wypatrują kopalnianego skrzata – Perkmandlca. To on, gdy któryś z górników głośno przeklął przy pracy, wiązał mu sznurówki butów na supeł albo chował narzędzia. A bogobojnym i pracowitym podpowiadał, gdzie szukać najlepszych złóż. Górnicy to naród przesądny więc na wszelki wypadek często wstępowali na krótką modlitwę do podziemnej kaplicy Św. Trójcy.
Przy wyjściu w muzealnym sklepiku obejrzeć można rudę rtęci - pomarańczowy cynober oraz metaliczną rtęć a także wyrabiane przez miejscowe kobiety misterne koronki klockowe zwane čipka. Tradycyjne koronkarstwo jest nadal obowiązkowym przedmiotem w szkole podstawowej w Idrji.

Warszawa