Ostrzeżenie
  • JFolder::pliki: Ścieżka nie jest folderem. Ścieżka: /home/kur365/domains/kurier365.pl/public_html/images/23025.
  • Nie powiodło się załadowanie pliku XML.
Uwaga
  • There was a problem rendering your image gallery. Please make sure that the folder you are using in the Simple Image Gallery Pro plugin tags exists and contains valid image files. The plugin could not locate the folder: images/23025
A+ A A-

Kuks. Perła baroku nad Łabą (1)

  • Napisane przez Cezary Rudziński
  • Dział: Czechy
Wyróżniony Kuks. Perła baroku nad Łabą (1) Fot.: Cezary Rudziński

Stoję na niższym, lewym brzegu Łaby, przy reprezentacyjnych, kamiennych schodach prowadzących do, również kamiennego, mostu przez nią prowadzącego do dawnego kompleksu szpitalno-klasztornego z kościołem, stojącego na skraju wyższej, nadrzecznej skarpy na brzegu prawym. I trudno mi uwierzyć, że trzy wieki temu było to jedno z trzech najsłynniejszych europejskich uzdrowisk, obok Akwizgranu i Baden Baden. W dalekim cieniu którego pozostawały największe dziś i najbardziej znane spośród czeskich Karlowe Wary.

Potrzeba również sporej wyobraźni aby przedstawić sobie, że ta słynna rzeka, którą najlepiej znam z Drezna i rejsów statkami po jego okolicach, a tu, na 48 kilometrze od jej źródeł, przypominająca wielkością i szerokością kanał melioracyjny, potrafiła w 1740 roku tak wezbrać, że powódź spowodowała zniszczenia, które oznaczały kres kurortu Kuks. Wody rzeki zalały źródła wód mineralnych, zniosły lub zrujnowały większość obiektów uzdrowiska. Resztki pałacu przetrwały do pożaru w 1896 roku, po którym rozebrano je. Zachowała się część budynków wykorzystywanych ostatnio jako domy uzdrowiskowe i gospoda.

Wieś uzdrowiskowa w pobliżu granicy z Polską

I niemal wszystko na wyższym, prawym brzegu rzeki. Kuks jest obecnie wsią, która liczy tylko nieco ponad 250 stałych mieszkańców. Położona jest w północno – wschodnich Czechach, w połowie drogi między miastami: Jaromièř i Dvůr Králové oraz około 30 km od granicy z Polską. Droga od parkingu do części uzdrowiskowej, bo Kuks ponownie jest od niedawna uzdrowiskiem, prowadzi między, przeważnie drewnianymi domami, stojącymi tu od początku XVIII wieku. Wówczas mieszkali w niej lokaje, kucharze, służący oraz inni pracownicy.
Wielka rewaloryzacja tutejszych zabytków przeprowadzona w latach 2010 – 2015 kosztem ponad pół miliarda czeskich koron (około 80 mln złotych), w znacznej części z funduszy europejskich spowodowała, że ta dawna perła czeskiego baroku przyciąga coraz liczniejszych turystów i kuracjuszy. A ma czym! Stworzył ją, a przynajmniej jego pieniądze i gust, hrabia Franciszek Antoni Szpork (Franz Anton Graf Sporck, w czeskiej pisowni Špork, 1662-1738). Był on synem Johanna (Jana) Szporka, cesarskiego pułkownika, później generała, bardzo zasłużonego dla imperium Habsburgów.

Zdolny arystokrata

Arystokratyczny tytuł zdobył on na polach chwały, stał się jednym z najzamożniejszych obywateli kraju. Zaś matką Franciszka była druga żon hrabiego, młodsza od niego o 28 lat, Eleonora Maria Katarzyna Finecken z Meklemburgii. Ich pierworodny syn – miał również brata i dwie siostry – okazał się dzieckiem wyjątkowo zdolnym. Już jako siedmiolatek rozpoczął naukę łaciny. Mając 13 lat zaczął studiować filozofię w praskim kolegium jezuickim Clementinum, który ukończył mając ich 17. Wkrótce po tym został sierotą, gdyż jego ukochana matka zmarła w Valenciennes w Belgii, gdy miał 12 lat, i tam została pochowana.
Zaś ojciec w 1679 r. Dysponując ogromnym majątkiem młody hrabia ruszył na poznawanie Europy: do Włoch, Hiszpanii, Francji, Anglii, Niderlandów, Niemiec oraz Austrii. Oczarowany został podobno przepychem dworu Ludwika XIV we Francji. Podczas pobytu w Valenciennes chciał zabrać ciało matki. Gdy jednak nie uzyskał na to zgody ze względów sanitarnych, zabrał tylko jej odkażoną czaszkę. Stała się ona jego relikwią przechowywaną w pozłacanej szkatule, do której modlił się codziennie. Obecnie wystawioną na widok publiczny w muzeum, do czego jeszcze wrócę.

Europejski kurort XVIII wieku

W 1684 roku osiadł na stale w rodzinnych stronach. Wtedy też odkryto, a w 10 lat później opisano naukowo, źródła wód leczniczych w należącym do niego Kuksie. Co całkowicie odmieniło nie tylko los tej wsi, ale i życie hrabiego. Postanowił zbudować w niej, na wzór innych sławnych, uzdrowisko dla wyższych sfer. Poczynając od 1695 roku zbudował w niej dla siebie pałac, a obok dom zdrojowy oraz inne obiekty i urządzenia sanatoryjne. M.in. pijalnię wód nad źródłami nad Łabą z pierwsza w Czechach drewnianą kolumnadą, aby kuracjusze popijający wodę na stojąco mieli ochronę przed deszczem i słońcem.

{gallery}23025{/gallery}
Ponadto teatr – operę wenecką i tereny wypoczynkowe. A także wspomniane już wielkie i szerokie kamienne schody prowadzące na brzeg rzeki. Z rzeźbami i kaskadami po obu stronach. Podczas imprez zamieniały się one w fontanny, z których płynęło wino dla gości. W 1707 r. na wyższym, prawym brzegu rzeki, vis a vis swojego pałacu i uzdrowiska, polecił zbudować wielki szpital dla weteranów wojen, inwalidów wojennych i biedaków oraz przytułek dla samotnych żołnierzy. Opiekowali się nimi mnisi Bractwa Miłosierdzia, dla których powstały oczywiście pomieszczenia klasztorne.

Czeski Michał Anioł

Centralnym obiektem tego kompleksu łączącym dwa skrzydła szpitala, wzniesionym w latach 1707 – 1717 na wprost przedłużenia schodów i prowadzącej dalej, przez most na Łabie, pod górę zbocza, kamiennej alei, stał się kościół p.w. Świętej Trójcy. Autorem jego projektu był włoski architekt Giovanni B. Alliprandi. Budowę całego kompleksu na planie czworoboku zakończono w roku 1743, w pięć lat po śmierci fundatora oraz trzy po tragicznej powodzi, która jednak w tym miejscu tak wysoko nie sięgnęła. Są w nim niewielkie skrzydła tworzące dziedziniec. A za nim ogród w stylu francuskim, z fontannami i rzeźbami, do którego prowadzi ozdobna brama.
Natomiast od strony rzeki na skarpie zbudowano piękne, rozległe tarasy. Momentem szczególnym w życiu hrabiego Franciszka, a także dziejach Kuksu, stało się poznanie przez niego w Tyrolu młodego, niezwykle utalentowanego rzeźbiarza Matthiasa (Matyáša) Bernarda Brauna (1684-1738) nazwanego później „Czeskim Michałem Aniołem". W 1710 roku, jako nieznany 26-letni artysta wykuł on dla Mostu Karola w Pradze „Wizję św. Ludgardy". Swoje umiejętności doskonalił studiując we Włoszech. Do Kuksu sprowadził go, wraz z całym warsztatem, właściciel tego uzdrowiska w roku 1715.

Wspaniałe rzeźby

I artysta pracował w nim niemal do samej śmierci. Dopiero pod koniec życia, gdy ciężko chory na gruźlicę, nie mógł już pracować, przekazał warsztat kuzynowi. Stworzył ogromną galerię barokowych rzeźb. Przede wszystkim nadnaturalnej wielkości personifikację ludzkich Cnót i Występków („Ctnosti a Neřesti"). Wykute zostały one w piaskowcu w latach 1712 – 1731 i składają się z 24 postaci kobiecych z symbolizującymi te ludzkie cechy twarzami i gestami.
Cnoty to: Wiara, Nadzieja, Miłość, Cierpliwość, Mądrość, Odwaga, Niewinność, Pracowitość, Umiarkowanie, Szczerość, Sprawiedliwość i Wstrzemięźliwość. Natomiast Występki: Pycha, Łakomstwo, Zawiść, Rozwiązłość, Obżarstwo, Gniew, Lenistwo, Rozpacz, Lekkomyślność, Obelga i Oszustwo. Stały one pierwotnie wzdłuż szpitalnych skrzydeł. Zaś przed kościołem rzeźby 8 błogosławieństw, a także figury przedstawiające Religię oraz Anioły szczęśliwej i żałosnej śmierci.

Na drugą część zapraszamy 16.02.2016

Autor uczestniczył w międzynarodowej podróży studyjnej dla dziennikarzy (Press Trip) zorganizowanej przez Czeską Narodową Organizację Turystyczną Czech Tourism w Pradze.

Warszawa

Polityka Prywatności

W celu realizacji obowiązku informacyjnego, zgodnie z art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. poniżej przekazujemy „klauzulę informacyjną” z prośbą o zapoznanie się.


Polityka prywatności i przetwarzania danych osobowych

Administratorem Twoich danych osobowych jest Impresja Studio Promocji z siedzibą w Warszawie, przy ulicy Drewnianej 5 lok. 3,. Poniżej znajdziesz wszelkie niezbędne informacje dotyczące przetwarzania Twoich danych osobowych w związku z realizacją usługi informacyjnej.

2. Przedstawicielem Administratora jest Tomasz Brzozowski: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

3. Dane osobowe przetwarzane są w celu w celu świadczenia usług informacyjnych przez Wydawnictwo Wasze Podróże oraz w celach marketingowych. Podstawą prawną jest art. 6 ust. 1 lit a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE - „RODO”).

4. Dane będą przetwarzane w celach marketingowych do momentu wycofania przez Ciebie zgody na takie przetwarzanie.

W zakresie usług Impresja Studio PR Twoje dane będą przetwarzane przez okres, w którym usługi te będą świadczone oraz, w uzasadnionych wypadkach, po zakończeniu ich świadczenia, jednak wyłącznie jeżeli jest dozwolone lub wymagane w świetle obowiązującego prawa np. przetwarzanie w celach statystycznych, rozliczeniowych lub w celu dochodzenia roszczeń. W takim przypadku dane będą przetwarzane jedynie przez okres niezbędny do realizacji odpowiednich celów.

5. Po zakończeniu przetwarzania danych osobowych w pierwotnym celu, dane będą, w uzasadnionych wypadkach, przetwarzane po zakończeniu ich świadczenia, jednak wyłącznie jeżeli jest dozwolone lub wymagane w świetle obowiązującego prawa np. przetwarzanie w celach statystycznych, rozliczeniowych lub w celu dochodzenia roszczeń. W takim przypadku dane będą przetwarzane jedynie przez okres niezbędny do realizacji odpowiednich celów.

6. Podanie danych jest dobrowolne

7. Twoje dane osobowe nie będą przekazywane.

8. Jako administrator Twoich danych, zapewniamy Ci prawo dostępu do Twoich danych, możesz je również sprostować, żądać ich usunięcia lub ograniczenia ich przetwarzania. Możesz także skorzystać z uprawnienia do złożenia wobec Administratora sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych oraz prawa do przenoszenia danych do innego administratora danych. W przypadku wyrażenia dobrowolnej zgody, przysługuje Ci prawo cofnięcia zgody na przetwarzanie danych w dowolnym momencie co nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Informujemy także, że przysługuje Ci prawo wniesienia skargi do organu nadzorującego przestrzeganie przepisów ochrony danych osobowych.

9. Na niniejszej witrynie znajdują się wtyczki społecznościowe serwisu Facebook: „Lubię to”, które są powiązane z serwisem Facebook. Pod naszym artykułami umieszczany jest kod odwołujący się do serwisu Facebook. Używając przycisku „Lubię to”, użytkownik loguje się do serwisu Facebook, w którym obowiązują zasady ochrony prywatności określone przez serwis Facebook.

10. Ta strona zbiera w sposób automatyczny informacje zawarte w plikach cookies i wykorzystuje je w celach statystycznych oraz do usprawnienia funkcjonowania serwisu. Pliki Cookiem są też zbierane przez Google Analytics. Pliki cookies są plikami tekstowymi, które przechowywane są w komputerze użytkownika serwisu.

Wykorzystujemy dwa rodzaje plików cookies – tymczasowe i stałe. Pliki tymczasowe przechowywane są do momentu opuszczenia przez Ciebie naszej strony (poprzez wejście na inną stronę, wylogowanie lub wyłączenie przeglądarki). Pliki stałe przechowywane są w Twoim komputerze do czasu ich usunięcia lub przez czas wynikający z ich ustawień.

W każdej chwili możesz dokonać zmiany ustawień swojej przeglądarki, aby zablokować obsługę plików cookies lub każdorazowo uzyskiwać informacje o ich umieszczeniu w swoim urządzeniu. Inne dostępne opcje możesz sprawdzić w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej. Większość przeglądarek domyślnie jest ustawione na akceptację zapisu plików cookies w komputerze. Informacje dotyczące ustawień przeglądarek internetowych dostępne są w jej menu (pomoc) lub na stronie jej producenta.

Korzystając z tej strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki.