Ostrzeżenie
  • JFolder::pliki: Ścieżka nie jest folderem. Ścieżka: /home/kur365/domains/kurier365.pl/public_html/images/24000.
  • Nie powiodło się załadowanie pliku XML.
Uwaga
  • There was a problem rendering your image gallery. Please make sure that the folder you are using in the Simple Image Gallery Pro plugin tags exists and contains valid image files. The plugin could not locate the folder: images/24000
updated 4:03 PM CEST, Apr 20, 2018
A+ A A-

Pardubicka Starówka

  • Napisane przez Cezary Rudziński
  • Dział: Czechy
Wyróżniony Pardubicka Starówka Fot.: Cezary Rudziński

Pardubice, 90-tysięczne miasto wojewódzkie (administracyjna stolica Kraju Pardubickiego) we wschodnich Czechach, szerzej znane jest w świecie chyba przede wszystkim z organizowanych w nim od 1874 konnych wyścigów z przeszkodami Wielka Pardubicka Steeplechase.

Odbyło się ich już 125, z przerwami podczas I i II wojen światowych! Słynie również, podobnie jak nasz Toruń, z produkcji znakomitych pierników. Tylko raczej specjaliści wiedzą natomiast, że to tutaj, w Zakładach Chemicznych Synthesia, produkowany jest silny, o konsystencji plasteliny, ale od 1991 roku już wykrywalny, materiał wybuchowy semtex.

Ponad siedem wieków historii

Tutejsze zakłady chemiczne wytwarzają oczywiście również inne artykuły. Przede wszystkim celulozę, pigmenty i barwniki oraz związki organiczne. Oprócz nich jest przemysł elektromaszynowy, elektrotechniczny i spożywczy. Od 1994 roku działa w Pardubicach uniwersytet, na którego siedmiu wydziałach studiuje ponad 10 tys. studentów. Dla turystów najważniejsze są jednak miejscowe bardzo interesujące zabytki, jakie zachowały się z ponad 7-wiekowej przeszłości miasta. Ale również inne atrakcje, o których można dowiedzieć się, z wydanego także po polsku, przewodnika turystycznego, a zarazem informatora miejskiego.
Lub ze stron internetowych: www.ipardubice.cz. Pierwsza wzmianka o istnieniu Pardubic pochodzi z 1295 roku, zaś jako o mieście z 1340 r. Ale swój rozkwit zawdzięczają one przede wszystkim Wilhelmowi z Pernštejna, najwyższemu ochmistrzowi Królestwa Czeskiego. Nabył je w 1491 roku i rozpoczął budowę miasta godnego jego stanowiska. Z takim rozmachem i tak wspaniałego, że w Czechach nadal używane jest określenie „lśni jak Pardubice". To jemu miasto zawdzięcza swoje historyczne centrum z renesansowym rynkiem, od 1964 roku zabytkowym rezerwatem architektonicznym.

Zielona Brama

Również dziełem rodu Pernštejnów była przebudowa tutejszego zamku na renesansowy pałac otoczony fortyfikacjami. Te dwa zespoły architektoniczne, stojące zresztą w pobliżu siebie, w zakolu jaki tworzą Łaba i wpadająca do niej rzeczka Chrudimka, przyciągają najwięcej turystów. Od południa i zachodu przylegają zaś do nich najciekawsze budowle XX wieku. Na pardubicką Starówkę prowadzi renesansowa Zielona Brama w dawnych, zachowanych jedynie we fragmentach, murach obronnych miasta. W rzeczywistości, przynajmniej obecnie, pokryta białym tynkiem.

{gallery}24000{/gallery}
Nad jej łukiem wejściowym znajduje się płaskorzeźba wykonana według projektu sławnego czeskiego malarza Mikolaša Aleša (1852-1913). Przedstawia ona ciekawą historię herbu Panów na Pardubicach. W skrócie – korzystam z informacji jaką znalazłem we wspomnianym przewodniku po mieście – było to tak. W 1158 r. książę czeski Władysław II wraz z cesarzem Fryderykiem Barbarossą starał się zdobyć włoskie miasto Mediolan. Podczas jednego z nocnych ataków, podczas którego czescy żołnierze zdobyli miejski sztandar, mimo bohaterstwa w walce, musieli się wycofać.

Słup Mariański z 1698 roku

Na ostatniego z nich, Jeszka z Pardubic i jego konia, spadła zamykana krata bramy przecinając zwierzę na pół. Ale jeszcze kilka metrów niósł on jeźdźca. Ten zaś wziął połowę wiernego rumaka na barki i zaniósł do obozu księcia. W nagrodę Władysław II nadał mu herb z przednią połową konia. Do Zielonej Bramy, w której obecnie znajduje się ekspozycja historyczna Kronika Miasta Pardubice, przylega od wewnętrznej strony Starówki ponad 60-metrowej wysokości ceglana wieża z łukiem bramnym i zegarem. Roztacza się z niej piękny widok na zabytki miasta oraz jego okolice.
Krótka uliczka prowadzi od niej na rynek – Pernštýnské námesti. Ma on powierzchnię około 6200 m², a na jego środku wznosi się kamienny Słup Mariański z balustradą, zwieńczony posągiem Matki Boskiej stojącej na półksiężycu. Wykonany został i ustawiony w roku 1698, według projektu nieznanego artysty włoskiego, na zlecenie pardubickiego dziekana Valentýna Klečáka jako wotum dziękczynne za ochronę miasta przed zarazą w 1680 r. W latach 1773-1777 miejscowy rzeźbiarz Jakub Teplý obudował kolumnę kamienną balustradą na której umieścił herby, w rogach zaś rzeźby czeskich lwów.

Neorenesansowy ratusz

Ozdobił ją również ośmioma posągami świętych – czołowych patronów ziemi czeskiej. Św. św. Wacława, Ludmiły, Norberta, Wojciecha, Iwana, Jana Nepomucena, Prokopa i Józefa. Na pierzejach rynku stoi 30 domów oraz - na północnej - przepiękny neorenesansowy ratusz z dwiema wieżami. Zbudowany on został w latach 1892-1894 według projektu architekta Jana Wejrycha na miejscu rozsypującego się starego oraz trzech sąsiadujących z nim domów. Była to jedyna ingerencja w starą zabudowę rynku.
Postać rycerza – strażnika miasta – na szczycie ratusza między wieżami, wzorowana była na rzeźbie Wojciecha z Pernštejna z jego grobowca w kościele św. Bartłomieja. Niemal każda z kamienic w rynku ma starą, znaną i opisaną historię. Tak np. Dom Mydlářovski był pierwotnie, w latach 1505-1515, pierwszym pardubickim ratuszem. Po pożarze w roku 1507 został odbudowany jako jednopiętrowy, w stylu gotyckim. A o piętro renesansowe podwyższony zaś po pożarze w 1538 r. Dom ten ma i późniejszą bardzo ciekawą historię. W XIX w. np. bywały w nim ważne czeskie osobistości. Ale na rozpisywanie się o tym nie ma tu miejsca.

Historyczne kamienice

Inny dom, „Pod białym koniem", w którym mieści się restauracja „U bileho konika", odbudowany został przez bogatego burmistrza Jana Romána, który ocalił się w nim podczas pożaru miasta w 1538. Ma zabytkowe wnętrza, a od roku 1507 na jego parterze była karczma. Jednym z najciekawszych domów w rynku jest także kamienica „U sv. Vaclava". Pierwotnie gotycka, przebudowana po pożarze w 1538 r. w stylu renesansowym. Ale z zachowanymi gotyckimi malowanymi niszami, renesansowymi terakotowymi ościeżami oraz dodanym później późnobarokowym szczytem z 2 połowy XVIII w.
W 1799 r. wzbogacono go o płaskorzeźbę św. Wacława na koniu. W przeszłości był on m.in. miejskim aresztem. Za najpiękniejszy barokowy dom uważany jest „U Jonaše" na wschodniej pierzei rynku. Z zachowanymi cennymi sklepieniami z początku XVI w. oraz wielką płaskorzeźbą na frontonie przedstawiającą biblijnego proroka Jonasza w paszczy wieloryba. Obecnie mieści się w nim oddział Galerii Wschodnioczeskiej. Z najbardziej znanych domów wspomnę jeszcze o Matějovskym, nazywanym też Starą Apteką.

Zabytkowe kościoły

Od 1666 r. mieściła się w nim karczma i zajazd dla podróżnych, z miejscem na 16 koni i daszkiem dla powozów. Zaś w 1807 r. aptekarz Josef Menšik otworzył w nim aptekę, zamkniętą w 1979 r. Przykłady dotyczące innych ciekawych domów w rynku można mnożyć. Dodam tylko, że w jego południowo-wschodnim narożniku stoi kościół p.w. Zwiastowania Panny Marii. Jest on jedną z najstarszych budowli w mieście, z metryką udokumentowaną od połowy XIV w. Zachowało się w nim późnogotyckie żebrowane sklepienie.
Jeżeli o tutejsze świątynie chodzi, to trudno pominąć kościół św. Bartłomieja z początku XVI w. Zbudowano go dla katolickiej mniejszości, a zarazem jako nekropolię rodową czeskiej gałęzi Pernštejnów. W jego prezbiterium znajduje się grobowiec z piaskowca pokryty marmurową płytą ze wspomnianą już postacią Vojtěcha z Pernštejna. Na frontonie świątyni uwagę zwraca zabytkowy, kamienny krucyfiks, herby oraz trzy freski z postaciami z czeskiej historii. Kościół ten stoi obecnie frontonem do wytyczonej na przełomie wieków XIX i XX ulicy – placu Republiki, z którego jest też wejście do Zielonej Bramy.

Dzwonnica, teatr i zamek

A między nimi stoi dawna Dzwonnica z XVI w., z dobudowaną podczas zarazy w 1680 r. kaplicą św. Rocha. Obecną postać otrzymała ona jednak w 1930 r. Obok niej wzniesiono pomnik poległym w I wojnie światowej. Najbardziej zwracającą uwagę budowlą XX w. przy Placu Republiki jest secesyjny Teatr Wschodnioczeski, wcześniej Miejski. Zbudowany został w latach 1906-1909 według projektu arch. Antonina Balšánka. Nad tympanonem z herbem miasta stoi posąg „Geniusza". Wyrzeźbił go Bohumil Kafka (1878-1942), autor również największego na świecie posągu jeźdźca na koniu – Jana Żiżki na Vitkovie w Pradze.
Jako ciekawostkę wspomnę, że „Geniusz" otrzymał twarz Emmy Destinnovej (1878-1930), światowej sławy czeskiej śpiewaczki operowej. Wróćmy jednak w najstarszą część miasta. Wspomniany już pardubicki zamek stoi w najbardziej na północ wysuniętej jego części po południowej stronie Łaby. Powstał w czasie budowy miasta przez Wilhelma Pernštejna, ale był później przebudowywany. Przede wszystkim na renesansowy pałac, ale otoczony fortyfikacjami. Obecnie jest on siedzibą Muzeum Wschodnioczeskiego i Wschodnioczeskiej Galerii (Sztuki) założonej w 1953 roku.

Ścieżki edukacyjne

Poza ich zbiorami oraz samą budowlą przyciąga on zwiedzających salami rycerskimi z najstarszymi w Czechach renesansowymi malowidłami naściennymi, kaplicą Trzech Króli, a także najstarszym w historii czeskich sztuk pięknych... aktem Fortuna Volubilis. Przedstawia on Kapryśną Szczęściarę (Štěstěnna vrtkavá). Dla ułatwienia zwiedzania najcenniejszych i najciekawszych zabytków oraz miejsc w Pardubicach wytyczono dwie świetnie opisane ścieżki dydaktyczne.
Pierwsza, Wilhelma z Pernštejna, ma 2,5 km długości i prowadzi od Zielonej Bramy przez Rynek, Przyzamcze, Zamek i inne punkty, m.in. wspomniany kościół św. Bartłomieja. Druga, z zaledwie sześcioma miejscami na zatrzymanie się i zwiedzanie, nazywa się „Śladami Silver A. Ostatnia droga Alfreda Bartoša". Upamiętnia ona grupę czechosłowackich spadochroniarzy z okresu II wojny światowej Silver A i jego dwu głównych bohaterów. I ma świadczyć, że i Czesi mieli w latach niemieckiej okupacji swój ruch oporu. Atrakcji turystycznych, poza zwiedzaniem Starówki, zamku i ich otoczenia, jest w Pardubicach oczywiście więcej. Warto więc tu przyjechać, aby je poznać.

Autor uczestniczył w międzynarodowej podróży studyjnej dziennikarzy (Press Trip) zorganizowanej przez Czeską Narodową Organizację Turystyczną Czech Tourism w Pradze.

Warszawa