Ostrzeżenie
  • JFolder::pliki: Ścieżka nie jest folderem. Ścieżka: /home/kur365/domains/kurier365.pl/public_html/images/24684.
  • Nie powiodło się załadowanie pliku XML.
Uwaga
  • There was a problem rendering your image gallery. Please make sure that the folder you are using in the Simple Image Gallery Pro plugin tags exists and contains valid image files. The plugin could not locate the folder: images/24684
updated 12:15 PM CEST, May 24, 2018
A+ A A-

Litomyszl Bedrzycha Smetany (1)

  • Napisane przez Cezary Rudziński
  • Dział: Czechy
Wyróżniony Litomyszl Bedrzycha Smetany (1) Fot. Cezary Rudziński

Dom rodzinny czeskiego kompozytora epoki romantyzmu Bedrzycha Smetany (1824-1884) oraz organizowane tu od 1949 r. doroczne festiwale operowe „Smetanova Litomyšl", renesansowy zamek – jedna z najcenniejszych budowli tego typu w Europie, a także Stary Rynek i otaczające go uliczki, kościoły i klasztory Starówki, to główne magnesy przyciągające do Litomyszli (Litomyšl) – bo w języku czeskim nazwa ta jest rodzaju żeńskiego – tłumy turystów krajowych i zagranicznych.

To urocze i piękne, niewielkie, tylko nieco ponad 10-tysięczne miasto, leży w kraju (województwie) pardubickim we wschodnich Czechach i ma ponad tysiącletnią historię.

Już w roku 981

Powstało, początkowo jako gród graniczny terytorium należącego do książęcego rodu Sławnikowiców, nad rzeczką Łączną (Loučná), lewobrzeżnym dopływem Łaby. Na szlaku handlowym łączącym Czechy i Morawy, nazwanym znacznie później Trstenickim. Jako pierwszy wspomniał o nim pod rokiem 981 kronikarz Kosma (praski kanonik Kosmas, ok. 1045-1125) w trzytomowej Kronice Czeskiej (Kronika Kosmasa – łac. Chronica Boemorum), głównym źródle historycznym dawnych Czech.
Około roku 1145 obok grodu powstał klasztor przybyłych z Francji premonstrantów (norbertanów), nazwany Górą Oliwną (Hora olivetská). A pod nim, w dolinie rzeki, osada, która z czasem przekształciła się w miasto. Prawa miejskie Litomyszl otrzymała w 1259 r. od króla Czech Przemysła Otokara II. W średniowieczu miasto było na tyle ważne, że w 1344 r. powstało w nim biskupstwo. Było to związane z podniesieniem w tymże roku przez papieża Klemensa VI, na prośbę cesarza Karola IV, biskupstwa praskiego do rangi arcybiskupstwa. W połowie XIV w. miasto otoczono murami obronnymi.

Wojny, pożary, powodzie

Zaś wzdłuż obecnego Starego Rynku (placu Smetany – Smetanovo náměsti) oddalonego od nurtu rzeki o kilkadziesiąt metrów, rozpoczęto wznosić domy mieszkalne i inne budowle. Miasto odegrało znaczącą rolę podczas wojen husyckich, a władzę nad nim przejęli husyccy hetmani. Później, w latach 70. XV w., stało się ono jednym z centrów Braci Czeskich, ruchu reformatorskiego w Kościele katolickim, a także siedzibą ich biskupa. Zainteresowanych szczegółami dziejów Litomyszli odsyłam jednak do bardziej kompetentnych źródeł.

{gallery}24684{/gallery}
Wspomnę tylko, że na przełomie XV i XVI w. miasto stało się ważnym ośrodkiem rzemieślniczym, w którym reprezentowane były wszystkie tradycyjne cechy. Najważniejszym z nich był cech sukienników. Ważnym źródłem dochodów miasta było też rolnictwo. Tragiczne były skutki wielkich pożarów w 1546 i 1560 roku, a następnie katastrofalnej powodzi w roku następnym. Wiele domów spłonęło, inne trzeba było odbudowywać i przebudowywać. W 1567 r. właścicielem Litomyszli został Vratislav z Pernsztejna, najwyższy kanclerz Królestwa Czeskiego. A wraz z tym rodem rozpoczęła się kontrreformacja.

Renesansowy zamek i kolejne klęski

Zbudował on renesansowy zamek, ale w XVII w., od połowy którego miasto przez kolejnych sto lat należało do rodu Trautmannsorfów, dotknęły je kolejne klęski. Przede wszystkim pożary, zniszczenia i pogromy spowodowane przez wojska szwedzkie oraz cesarskie w rezultacie likwidacji wielkiego powstania chłopskiego. Pech prześladował Litomyszl również w dwu następnych wiekach. Pożary w latach 1735 i 1769, a zwłaszcza niszczące w 1775 i 1814 r. oraz kolejna katastrofalna powódź w roku 1781.
Odbudowa i przebudowa po nich domów oraz obiektów publicznych spowodowała nadanie historycznemu jądru miasta wyglądu zachowanego w zasadzie do naszych czasów. Przy czym od połowy XVIII w, a zwłaszcza w XIX w., rozpoczął się jego rozwój kulturalny. M.in. sprowadzanie przez kolejnych właścicieli Liszomyszli – od 1757 r. rodu Valdštejnów – Vartemberków, wędrownych zespołów teatralnych, aktywna działalność drukarni, szkolnictwa, studentów itp. Chociaż w 1882 r. zbudowano lokalną linię kolejową, nie pociągnęło to za sobą powstawanie w mieście przemysłu, jeżeli pominąć niewielkie fabryczki obuwnicze.

Stary Rynek

Z czasem jednak struktura społeczna miasta zaczęła się zmieniać, przybywało mieszkańców, w tym robotników. I po I wojnie światowej rozpoczęto wznosić, za zachód od Starego Miasta, nowoczesną Nową Dzielnicę. A później kolejne, głównie domków jednorodzinnych. II wojna światowa spowodowała zagładę żydowskich mieszkańców. W 1960 r. miasto straciło rangę powiatowego. A w 1965 r. ogłoszony miejskim rezerwatem historycznym. Spore pozytywne zmiany zaszły w nim natomiast po 1989 roku, w nowych warunkach ustrojowych i powstaniu Republiki Czeskiej. Przede wszystkim ruch budowlany, a także założenie w 1993 r. szkoły konserwatorskiej, od 2000 r. wyższej uczelni (Instytut restaurováni a konzervačnich technik).
Centrum litomyszlskiej Starówki jest Stary Rynek (pl. Smetany) dzielony na Górny i Dolny, gdyż jego powierzchnia nieco opada w dół. Ma on nietypowy, jak na czeskie miasta kształt. Nie tylko długiej i szerokiej ulicy, ale nie prostokątnej, jak zazwyczaj, lecz wygiętej jak banan. Zgodnie zresztą z biegiem pobliskiej rzeki Łącznej. Która niegdyś, ze względu na porastającą jej brzegi trzcinę, nazywana była Trstěnicą (Trzcinianką). Patrząc z jednego końca tego, 495 metrowej długości placu, nie widzi się jego drugiego końca. W przeszłości na plac ten wchodziło się przez dwie bramy.

Renesans, barok, klasycyzm, empire

Górną, nazywaną Niemiecką, zburzoną w 1822 r. i Dolną – Czeską, rozebraną w 1835 r. Domy przy placu wzniesiono początkowo na wąskich gotyckich parcelach, ale w miarę przebudowy po pożarach, powodziach i innych kląskach, były one przebudowywane w aktualnie modnym stylu. Tylko nieliczne zachowały się jako renesansowe. Dominuje barok i klasycyzm, częściowo empir. Ale ich charakterystyczne podcienie mają swój rodowód z połowy XV wieku. Większość kamienic w rynku, a stoi ich w nim blisko 150 (!), jest dwupiętrowych, chociaż są również o jedno piętro niższe lub wyższe.
Interesujące, a w paru przypadkach wręcz zachwycające są ich fasady. Za najpiękniejszy uchodzi, słusznie, Dom pod Rycerzami (nr 110), jeden z najwspanialszych przykładów mieszczańskiej architektury renesansowej, zbudowany przed rokiem 1548 przez mistrza kamieniarskiego Blažka. Obecnie mieści się w nim muzeum i galeria sztuki. Drukowany przewodnik po mieście (Litomyšl. Průvodce městem), który otrzymałem i z niektórych informacji zawartych w nim korzystam, proponuje bliższe poznanie przynajmniej 19 z tych kamienic. Opisując w każdej coś ciekawego.

Mieszkali tu sławni ludzie
Tak np. dom nr 17 – Restauracja „Pod Słońcem" (U slunce) stoi na miejscu starego zajazdu. W nr 27, zmodernizowanym w 1930 r., mieszkała przez blisko dwa lata jedna z największych czeskich pisarek XIX w Božena Němcova i w nim urodziła syna Karela. Przypomina o niej jej popiersie i tablica pamiątkowa na ścianie. Zaś inna, na domu nr 83-84, gdzie w XIX w. był zajazd „Modrá hvězda" (Błękitna Gwiazda, obecnie hotel Zlatá hvězda), że to w nim pisarka spędziła ostatnie tygodnie życia.
Nr 30, z bogato zdobioną stiukami fasadą, był ostatnim miejscem zamieszkania pisarza Aloise Vojtěcha Šmilovského (1837-1883), o czym też przypomina specjalna tablica. Nr 61, tzw. Dom pański (Panský dům), Nowy Ratusz, należał na początku XVII w. do Adama Pocelta, przywódcy antykatolickich akcji na rzecz swobody wyznania, i został mu za to skonfiskowany. W latach 70-tych XVIII w. został przebudowany w stylu baroku, z herbem jego właścicieli Valdštejnov – Vartenberků. Którzy w roku 1825 sprzedali go Franciszkowi Smetanie, ojcu kompozytora Bedrzycha.

Wieża starego ratusza

W domu nr 112, przebudowanym w 1926 r., w latach 1526-1578 mieściła się stara drukarnia Braci Czeskich, a w latach 1879-1882 mieszkał wybitny czeski pisarz Alois Jirásek (1851-1930). Oczywiście w tym przypadku nie brak na nim tablicy pamiątkowej. Na frontonie tego domu znajdują się też alegoryczne rzeźby i płaskorzeźby. M.in. Przemysłu i Rolnictwa oraz Czasu. Przykłady ciekawej architektury można mnożyć. I wielokrotnie oglądać zarówno te kamieniczki, jak i cały rynek. Jego dominantę, w połowie długości placu, stanowi wieża gotyckiego ratusza z 1418 roku, podwyższona po pożarze w 1814 r. o jedno piętro.
W 1907 r., podczas kolejnego remontu, na jej ścianie umieszczono Orloj – zegar wykonany przez zegarmistrza Karla Adamca i ozdobiony przez F. Růžičkę. Od 1891 r. dawny ratusz jest siedzibą miejskiej biblioteki. W górnej części rynku stoi barokowy słup mariański z rzeźbami św. Wacława i św. Jana Nepomucena z roku 1716. Postawili go mieszkańcy z wdzięczności, że miasto ominęła zaraza panująca w Czechach w 1713 roku. W pobliżu tego słupa jest, również barokowa, ozdobna fontanna. Natomiast w górnej części placu stoi pomnik Bedrzycha Smetany wykonany w 1924 roku przez wybitnego rzeźbiarza Jana Štursę.

Autor uczestniczył w międzynarodowej podróży studyjnej dla dziennikarzy (Press Trip) zorganizowanej przez Czeską Narodową Organizację Turystyczną Czech Tourism w Pradze.

Warszawa