updated 4:45 PM CEST, Oct 20, 2018
Na żywo:
A+ A A-

Na morawskiej Wołoszczyźnie (1)

  • Napisane przez Cezary Rudziński
  • Dział: Czechy
Wyróżniony Na morawskiej Wołoszczyźnie (1) Fot. Cezary Rudziński

Od XV wieku na tereny północno wschodnich Moraw, w Beskidy i Jaworniki napływali łukiem karpackim, z sąsiednich terenów polskich i słowackich, pasterze owiec i kóz. Osiedlali się na wyżej położonych terenach, wówczas zalesionych, a ich wędrówka zwana kolonizacją wołoską, na nich właśnie zakończyła się. Na nowych miejscach z czasem zasymilowali się z mieszkającą już od XIII wieku nieco niżej rodzimą ludnością. Przejmowali częściowo jej zwyczaje, a przede wszystkim język, chociaż regionalna gwara znacznie różni się zarówno od literackiego języka czeskiego, jak i używanego na okolicznych obszarach.


Napływowi osadnicy nazywani Wołochami hodowali, głównie na górskich nieużytkach i w porębach, swoją rogaciznę w sposób szałasowy, podobnie jak jeszcze niedawno górale polscy czy słowaccy. Od wiosny do później jesieni mieszkając w kolibach – sezonowych szałasach czy domostwach i przerabiając mleko na ser i inne produkty. Największy rozkwit tego rodzaju wypasu owiec miał tu miejsce w XVII i XVIII w. Górskie sezonowe wioski liczyły nawet po kilkaset owiec i około dziesięciu ich pasterzy – juhasów.

Drewniane miasteczko

Dopiero w XIX w. wskutek konkurencji importowanej bawełny oraz zagranicznej wełny wysokiej jakości, a pozyskiwanie tej drugiej, oraz owczych skór, a nie mleka, które było produktem ubocznym, stanowiło główny cel hodowli, spowodowało stopniowy upadek tego rodzaju gospodarki. Pozostały jednak po niej ślady, a przede wszystkim wioski i miasteczka z ich zabudową. To, jak żyli i czym zajmowali się mieszkańcy, można współcześnie poznawać w skansenach. Ich duży zespół znajduje się w i na obrzeżach 17-tysięcznego miasta Rožnov pod Radhoštěm nad rzeką Dolną Beczwą, w kraju (województwie) zlińskim.
Jest to najstarszy i największy tego rodzaju obiekt w Europie Środkowej. Składa się z trzech sąsiadujących ze sobą skansenów tematycznych. Pierwszy, Drewniane Miasteczko, powstał w 1925 roku z inicjatywy rodzeństwa Jarońków oraz Stowarzyszenia Muzealnego. Postanowili ono ocalić drewniany ratusz oraz stare domy zbudowane z bali stojące przy, przebudowywanym, rożnowskim rynku. Przeniesiono je do miejskiego parku, tworząc w ten sposób podwaliny nowego muzeum etnograficznego. Z czasem przenoszono do niego kolejne drewniane budynki, także z innych miejscowości.

Kościół i symboliczny cmentarz

Gospodę „U Wacka”, wójtostwo z Wielkich Karlovic, stodoły, chlewy, garbarnie, gorzelnię, krzyże i ule kłodowe. Postawiono też kopię kościoła św. Anny z Větřkovic, typowego wiejskiego drewnianego kościółka na Wołoszczyźnie Morawskiej. A obok niego symboliczny cmentarz nazwany Wołoskim Slavinem. Znajdują się na nim repliki grobów z kamiennymi pomnikami ważnych osobistości pochodzących z tego regionu. Zauważyłem m.in. takie groby: słynnego lekkoatlety – biegacza Emila Zatopka (1922-2000), 4–krotnego mistrza olimpijskiego i 18–krotnego rekordzisty świata oraz Jiřiho Raška (1941-2012), skoczka narciarskiego, mistrza olimpijskiego z Grenoble w 1968 r.
A także znanych wołoskich malarzy: Břetislava Bartoša (1893-1926) i Jana Kobzáňa (1901-1959) oraz wielu innych zasłużonych, których nazwiska niewiele mi jednak mówią.

Kościół w tym skansenie jest czynny, odbywają się w nim msze – trafiłem na jedną z nich. Rożnowski ratusz, dwupiętrowy z poddaszem, mieścił na parterze sklep oraz austriacką cesarsko królewską pocztę z zachowanym jej wyposażeniem z okresu przed I wojną światową. Na jego piętrze jest dawna duża sala obrad i inne pomieszczenia. Na drewnianym balkonie ratusza podczas organizowanych w skansenie imprez grywa tradycyjna orkiestra dęta.

Jak żyli bogaci mieszczanie i chłopi

Z innych budynków stojących niegdyś w rożnowskim rynku najbardziej godny uwagi jest mieszczański dom Billa reprezentujący drewniane budownictwo miejskie późnego średniowiecza. Obecnie na jego parterze znajduje się wystawa przedstawiająca mieszkanie rożnowskiego mieszczanina w II połowie XIX w., na piętrze zaś zakwaterowanie gości uzdrowiskowych. Bo Rożnów jest uzdrowiskiem klimatycznym. Warto również zobaczyć dom dziedzicznego sołtysa – Wójtostwo z Wielkich Karlovic, przykład jak żyły bogate rodziny na Morawskiej Wołoszczyźnie.
W Gospodach: „U Wacka” i „Za ostatni grosz” można spróbować tradycyjnych miejscowych potraw. Bardzo ciekawa jest kolekcja drewnianych, zdobionych płaskorzeźbami, uli kłodowych. Na terenie tego skansenu stoi również gorzelnia z Lačnova, spichlerze ze Średni Suché oraz Štramberka, dzwonnica z Górnej Lidczy, stodoły, mostek z figurą św. Jana Nepomucena i inne obiekty. W jednym z nich znajdują się czynne warsztaty z maszynami produkującymi filc, w innym duża ekspozycja „Jak budowali nasi przodkowie”. Oczywiście z drewna, z poszczególnymi elementami budynków.
Zgodnie z pomysłem założycieli tego skansenu, jest to „żywe muzeum”. Czynne, poza listopadem, przez cały rok. Odbywają się w nim różnorodne prezentacje tematyczne przybliżające zwiedzającym życie w przeszłości. A także uroczystości związane z dorocznymi obrzędami, jak Ostatki, Wielkanoc, Boże Narodzenie, Odpust św. Anny. Prezentujące jednak również dawne technologie pracy i rzemiosła: Elementarz dziewięciu rzemiosł, Wielkie Pranie, Czarodziejska nić, Spotkanie kowali itp. Trzy razy do roku w Drewnianym Miasteczku organizowane są festiwale folklorystyczne, a w sezonie letnim w każdy weekend występy zespołów folklorystycznych.

Autor uczestniczył w wyjeździe studyjnym grupy polskich dziennikarzy na Morawy środkowe i wschodnie, zorganizowanym przez warszawskie przedstawicielstwo Czech Tourism oraz Stowarzyszenie Ruchu Podróżniczego Střední Morava.

Warszawa

Polityka Prywatności

W celu realizacji obowiązku informacyjnego, zgodnie z art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. poniżej przekazujemy „klauzulę informacyjną” z prośbą o zapoznanie się.


Polityka prywatności i przetwarzania danych osobowych

Administratorem Twoich danych osobowych jest Impresja Studio Promocji z siedzibą w Warszawie, przy ulicy Drewnianej 5 lok. 3,. Poniżej znajdziesz wszelkie niezbędne informacje dotyczące przetwarzania Twoich danych osobowych w związku z realizacją usługi informacyjnej.

2. Dane osobowe przetwarzane są w celu w celu świadczenia usług informacyjnych oraz w celach marketingowych. Podstawą prawną jest art. 6 ust. 1 lit a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE - „RODO”).

3. Dane będą przetwarzane w celach marketingowych do momentu wycofania przez Ciebie zgody na takie przetwarzanie.

W zakresie usług Impresja Studio PR Twoje dane będą przetwarzane przez okres, w którym usługi te będą świadczone oraz, w uzasadnionych wypadkach, po zakończeniu ich świadczenia, jednak wyłącznie jeżeli jest dozwolone lub wymagane w świetle obowiązującego prawa np. przetwarzanie w celach statystycznych, rozliczeniowych lub w celu dochodzenia roszczeń. W takim przypadku dane będą przetwarzane jedynie przez okres niezbędny do realizacji odpowiednich celów.

4. Po zakończeniu przetwarzania danych osobowych w pierwotnym celu, dane będą, w uzasadnionych wypadkach, przetwarzane po zakończeniu ich świadczenia, jednak wyłącznie jeżeli jest dozwolone lub wymagane w świetle obowiązującego prawa np. przetwarzanie w celach statystycznych, rozliczeniowych lub w celu dochodzenia roszczeń. W takim przypadku dane będą przetwarzane jedynie przez okres niezbędny do realizacji odpowiednich celów.

5. Podanie danych jest dobrowolne

6. Twoje dane osobowe nie będą przekazywane.

7. Jako administrator Twoich danych, zapewniamy Ci prawo dostępu do Twoich danych, możesz je również sprostować, żądać ich usunięcia lub ograniczenia ich przetwarzania. Możesz także skorzystać z uprawnienia do złożenia wobec Administratora sprzeciwu wobec przetwarzania Twoich danych oraz prawa do przenoszenia danych do innego administratora danych. W przypadku wyrażenia dobrowolnej zgody, przysługuje Ci prawo cofnięcia zgody na przetwarzanie danych w dowolnym momencie co nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem. Informujemy także, że przysługuje Ci prawo wniesienia skargi do organu nadzorującego przestrzeganie przepisów ochrony danych osobowych.

8. Na niniejszej witrynie znajdują się wtyczki społecznościowe serwisu Facebook: „Lubię to”, które są powiązane z serwisem Facebook. Pod naszym artykułami umieszczany jest kod odwołujący się do serwisu Facebook. Używając przycisku „Lubię to”, użytkownik loguje się do serwisu Facebook, w którym obowiązują zasady ochrony prywatności określone przez serwis Facebook.

9. Ta strona zbiera w sposób automatyczny informacje zawarte w plikach cookies i wykorzystuje je w celach statystycznych oraz do usprawnienia funkcjonowania serwisu. Pliki Cookiem są też zbierane przez Google Analytics. Pliki cookies są plikami tekstowymi, które przechowywane są w komputerze użytkownika serwisu.

Wykorzystujemy dwa rodzaje plików cookies – tymczasowe i stałe. Pliki tymczasowe przechowywane są do momentu opuszczenia przez Ciebie naszej strony (poprzez wejście na inną stronę, wylogowanie lub wyłączenie przeglądarki). Pliki stałe przechowywane są w Twoim komputerze do czasu ich usunięcia lub przez czas wynikający z ich ustawień.

W każdej chwili możesz dokonać zmiany ustawień swojej przeglądarki, aby zablokować obsługę plików cookies lub każdorazowo uzyskiwać informacje o ich umieszczeniu w swoim urządzeniu. Inne dostępne opcje możesz sprawdzić w ustawieniach swojej przeglądarki internetowej. Większość przeglądarek domyślnie jest ustawione na akceptację zapisu plików cookies w komputerze. Informacje dotyczące ustawień przeglądarek internetowych dostępne są w jej menu (pomoc) lub na stronie jej producenta.

Korzystając z tej strony wyrażasz zgodę na wykorzystywanie cookies zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki
       

10. Przedstawicielem Administratora jest Tomasz Brzozowski Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.