Ostrzeżenie
  • JFolder::pliki: Ścieżka nie jest folderem. Ścieżka: /home/kur365/domains/kurier365.pl/public_html/images/3523.
  • Nie powiodło się załadowanie pliku XML.
Uwaga
  • There was a problem rendering your image gallery. Please make sure that the folder you are using in the Simple Image Gallery Pro plugin tags exists and contains valid image files. The plugin could not locate the folder: images/3523
updated 10:54 AM CET, Dec 10, 2018
Na żywo:
A+ A A-

Drogami Białorusi: Kobryń

  • Napisane przez Cezary Rudziński
  • Dział: Europa
Wyróżniony Zabytki Kobrynia Fot. Cezary Rudziński Zabytki Kobrynia

Białoruskie miasto Kobryń ze względu na ciekawą przeszłość i liczące setki lat związki z Polską oraz kilka zachowanych zabytków, obiektów i miejsc dotyczących również naszej historii i wybitnych rodaków, zasługuje na poznanie.

„W odległości 23 km od Zabinki, a 49 km od Brześcia – cz{jumi [*4]}ytam w wydanym w 1935 roku w tym mieście „Przewodniku po Polesiu" dr Michała Marczaka – leży jedno z większych miast poleskich – Kobryń... rozciąga się na lewym brzegu spławnego Muchawca, wchodzącego o przeszło 2 mile wyżej w skład kanału Królewskiego i nad rzeczką Kobrynką... liczy okrągło 10.000 mieszkańców w większej części żydów. Jest siedzibą władz powiatowych, posiada państwowe gimnazjum koedukacyjne i garnizon wojskowy. Ma charakter drobno kupiecki: skupia się tu znaczna liczba rzemieślników pospolitych branż...

Nieliczne zabytki przeszłości wskaże Sawelij Kreczyno mieszkający przy ul. Garncarskiej 25. Należą do nich: przed mostem na Muchawcu drewniana cerkiewka pounicka z kilku staremi obrazami polskiemi pod chórem; za mostem przy ul. Piłsudskiego, w pobliżu głównej cerkwi, pomnik Kościuszki na murowanym cokole, na którym do 1919 r. wznosił się posąg generała Suworowa, sprawcy rzezi Pragi i właściciela dóbr kobryńskich z nadania imperatorowej Katarzyny; po obu stronach tego cokołu ustawiono moździerze i kule z czasów wojny Krymskiej i rosyjsko – tureckiej 1877 r.; dworek dyktatora Traugutta przy ulicy tejże nazwy 10...".
{gallery}3523{/gallery}
Autor przedstawił też w skrócie dzieje Kobrynia podkreślając, że: „...należy do najstarszych osad na kresach wschodnich. Już od XI w. istniał tu drewniany zamek dzielnicowych książąt ruskich, podarowany w r. 1286 przez Włodzimierza Wasilkowicza żonie swej Oldze. Z czasem po zawojowaniu Rusi przez Litwinów kniaźstwo Kobrzyńskie przypadło jednej z linii Olgerdowiczów aż do jej wymarcia w osobach kniazia Iwana Siemionowicza i jego żony Teodory w pierwszej ćwierci XVI w.
W połowie tego wieku królowa Bona objęła w posiadanie księstwo i w ciągu kilkuletniego niem władania zarówno miasto jak dobra wybitnie pod względem gospodarczym podniosła. W późniejszych latach Kobrzyńskie zostało przemianowane na starostwo i wchodziło w skład stołowych dóbr królewskich. Dwukrotnie stanowiło oprawę królowych ( Anny Jagiellonki i Konstancji Austriaczki )".
Po czym przypomina jeszcze przemarsz wojsk Jana Kazimierza, wizytę Stanisława Augusta Poniatowskiego, synod unicki w 1626 r., rujnujący dla miasta Potop Szwedzki w 1655 r. i obecność Szwedów podczas wojny Karola XII z carem Piotrem I w 1706 r. A także rozebranie na rozkaz Suworowa zrujnowanego zamku. Wspomina również o bogatym, istniejącym od XV opactwie bazyliańskim, od końca XVI w. unickim, skasowanym w 1838 r.
Równo 70 lat później, w 2005 roku, Tatiana Chwagina, znakomita polskojęzyczna przewodniczka po Pińsku o której już dwukrotnie pisałem, wydała w Mińsku równolegle po białorusku, rosyjsku i polsku album „Polesie". W dziejach Kobrynia uwzględniła wszystkie fakty, o których pisał Michał Marczak, dodając sporo nowych. M.in., że wg najnowszych badań, początek miastu dała osada rybacka, prawdopodobnie tureckojęzycznych Awarów, na wyspie u ujścia Kobrynki do Muchawca. O wybudowaniu w 1497 roku przez ostatniego księcia kobryńskiego klasztoru Spaskiego.
Oraz o nadaniu w tym samym roku Kobryniowi prawa magdeburskiego, które obowiązywało przez 177 lat – do chwili gdy miasto, zniszczone przez wojny, weszło w skład majątku królewskiego. Przypominała również, że to za królowej Bony wybudowano kanał jej imienia – pierwszy melioracyjny na Polesiu oraz powstało unikalne opracowanie statystyczne „Rewizja ekonomii Kobrzyńskiej". Podkreśliła też rolę, jaką w rozwoju miasta i całego „klucza Kobrzyńskiego", w skład którego wchodziły również okoliczne folwarki, odegrał podskarbi Antoni Tyzenhauz ( 1733 – 1785 ) działający na polecenie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. To on założył m.in. w 1768 r. park – obecnie im. Suworowa.
Opisała również historię połączenia trzech wielkich, biorąc pod uwagę ich znaczenie w polskiej historii i kulturze, rodzin: Kościuszków, Trauguttów i Mickiewiczów. Młodszy o 2 lata od Adama Mickiewicza jego brat Aleksander, profesor prawa, który przeżył wieszcza o 15 lat, był, po Aleksandrze Suworowie i jego następcach kolejnym właścicielem kobryńskiego klucza majątków. W 1864 roku, po straceniu Romualda Traugutta, wdowa po dyktatorze Powstania Styczniowego znalazła schronienie w Kobrzyńskim domu Mickiewiczów. W 8 lat później wyszła ponownie za mąż – za Franciszka Mickiewicza, łącząc wspomniane już trzy sławne polskie rodziny. A budynek, w którym zamieszkała, także obecnie nazywany jest Domem Traugutta.
Tatiana Chwagina przypomniała ponadto, pominięty przez autora przewodnika z 1935 roku, ważny dla Kobrynia fakt historyczny. To w nim – dosłownie, gdyż walki toczyły się na ulicach miasta, w ruinach Dolnego Zamku oraz koło muru klasztoru Spaskiego przekształconego w redutę – stoczona została 15 lipca 1812 roku pierwsza zwycięska bitwa Rosjan z Francuzami. Poległych żołnierzy rosyjskich pochowano na brzegu Muchawca, obecnie wznosi się tam poświęcony tej bitwie pomnik zaprojektowany przez G. Markowa.
W dzisiejszym Kobryniu tylko nieznaczna część mieszkańców ma miejscowy rodowód. Z 10-tysięcznej przedwojennej jego ludności większość, jak już wspomniałem wyżej cytując Michała Marczaka, stanowili wymordowani przez hitlerowców Żydzi. Zginęło również wielu Białorusinów, Polaków i Rosjan. Ponadto część polskich obywateli Kobrynia została repatriowana po II wojnie światowej w powojenne granice Polski. Pomimo zniszczeń wojennych, w mieście zachowało się historyczne centrum miasta i w sumie około 200 budynków i budowli z końca XVIII w. – I połowy XX wieku. M.in. jeden z budynków dawnego klasztoru, domy mieszkalne, hale targowe, urząd pocztowy z XIX wieku, cerkwie – w tym św. Mikołaja z XVIII w. , klasycystyczny kościół katolicki z 1843 roku itp.
Zachował się staw, w którym kąpał się feldmarszałek i generalissimus Aleksander Suworow ( 1729 – 1800 ). Wybitny rosyjski dowódca, który zdławił polskie Powstanie Kościuszkowskie, wcześniej ( 1789 ) wsławił się m.in. zdobyciem twierdzy Izmaił, a później, w 1799 r., podczas rosyjsko – austriackiej kampanii antyfrancuskiej, przeprowadzeniem swojej armii przez Alpy. Równocześnie jednak „Rzeźnik Pragi", we współczesnej nam ocenie zbrodniarz wojenny, który rozkazał wymordować w 1794 roku bezbronną ludność prawobrzeżnej Warszawy. Dom, w którym mieszkał w Kobryniu, Przekształcono w 1948 roku w Muzeum Wojenno – Historyczne. A na miejsce, na którym do 1919 roku stał jego pomnik, zastąpiony następnie popiersiem Tadeusza Kościuszki, znowu wróciło popiersie generalissimusa, dłuta I.M. Rukawisznikowa.
Dla nas, Polaków, ważne są w tym mieście także dwa inne miejsca. Na starym cmentarzu, niedaleko drewnianej, pomalowanej na niebiesko cerkwi, w której – jak pisze T. Chwagina – śpiewał A. Suworow, przeniesionej tam na początku XIX w., znajduje się dobrze utrzymany grób prof. Aleksandra Mickiewicza i jego rodziny. Natomiast trochę na obrzeżu miasta stoi, zbudowany w 1843 roku klasycystyczny polski parafialny kościół katolicki p.w. Zaśnięcia NMP. Obok niego jest mały cmentarz wojskowy z grobami żołnierzy polskich poległych w latach I wojny światowej, polsko – bolszewickiej w 1920 oraz w latach 1939 – 1945.
Wewnątrz tej czynnej trzynawowej świątyni, z tradycyjnym głównym i nowoczesnymi bocznymi ołtarzami, ciekawą drewnianą chrzcielnicą itp. znajduje się kilka tablic, wśród nich także o identycznej treści, ale z odrębnymi tekstami po polsku i po białorusku, ufundowanych w większości w 1999 roku. Upamiętniają one księży: kanonika Jana Wolskiego i Władysława Grobelnego rozstrzelanych przez hitlerowców 15.10.1942 za pomoc żydowskim dzieciom; Ziemian, uczestników wojen 1920 i 1939 Władysława Miłaczewskiego ( 1901 – 1940 ? ) i Bolesława Miłaczewskiego ( 1902 – 1940 ? ), aresztowanych przez NKWD we wrześniu 1939 r. i zamordowanych prawdopodobnie w 1940 r. ; Bohaterskich Obrońców Kresów poległym o wolność. 1914, 1920, 1939, 1945. A także Romualda Traugutta i pisarkę Marię Rodziewiczówną ( 1864 – 1944 ).
{jumi [*6]}

Warszawa