updated 3:56 PM CET, Jan 15, 2019
Na żywo:
A+ A A-

Henryk Bereza odszedł

  • Napisane przez Tadeusz Biernacki
  • Dział: Literatura
Wyróżniony Henryk Bereza i Marian Pankowski fot. Mariusz Kubik Henryk Bereza i Marian Pankowski

Wybitny krytyk literatury, Henryk Bereza, zmarł 21 czerwca po ciężkiej chorobie. Eseista i redaktor miesięcznika „Twórczość" był jednym z najbardziej poważanych w swoim fachu krytyków. Odkrył m.in. talent Marka Hłaski i Edwarda Stachury.

Bereza urodził się w 1926 roku w Miedniewicach jako syn rzemieślnika Stanisława Berezy. Do szkoły chodził w Skierniewicach, a w czasie wojny uczył się na tajnych kompletach. Potem uczęszczał do Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Prusa w Skierniewicach. Od najmłodszych lat przepadał za literaturą piękną, a szczególnie za Sienkiewiczem czy Reymontem. Jako kierunek studiów wybrał więc polonistykę. Studia na Uniwersytecie Warszawskim zaczął w 1947 roku. Podczas II wojny światowej był żołnierzem Armii Krajowej.
Bereza jako autor zadebiutował w prasie literackiej dzięki Marii Janion i Marii Żmigrodzkiej. Z czasopismem „Twórczość" związał się jeszcze podczas studiów. Najpierw był tam redaktorem, następnie kierował działem krytyki i prozy, a potem został zastępcą redaktora naczelnego. Bereza nie liczył się z literackimi modami – w wyborze najbardziej wartościowych lektur zawsze kierował się własnym instynktem. Twierdził, że krytyka literacka jest sztuką, a krytyk – współtwórcą utworu. Podczas swojej wieloletniej współpracy z „Twórczością" Bereza recenzował książki Jerzego Andrzejewskiego, Jarosława Iwaszkiewicza i wielu innych.
Po studiach Bereza rozpoczął pracę naukową, najpierw na wydziale polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego, a następnie w Instytucie Badań Literackich. Oprócz utworów Hłaski i Stachury, Henryk Bereza recenzował również wczesne utwory Janusza Głowackiego. Stworzył kilka książek krytycznoliterackich m.in. "Z lektur prozy obcej" z 1967 roku, "Prozaiczne początki" z 1971r., "Związki naturalne" z 1972 r., "Pryncypia. O łasce literatury" z 1993 r. W ostatnich latach ukazały się "Względy" i "Zgłoski". Bereza zapisywał również swoje sny i wydał je w tomie „Oniriada. Zapisy z lat 1976-1996". Do innych jego książek należą także "Sztuka czytania" z 1966 roku; "Proza z importu. Szkice literackie" z 1979 r., "Epistoły" z 1998 r., "Miary. 99 trójwierszy" z 2003 r. i "...Wypiski..." z 2006 r.
Henryk Bereza w 1974 roku został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Z kolei w latach 2005-2007 był przewodniczącym jury Nagrody Nike. Jego wieloletnia działalność zaowocowała wieloma przyjaźniami w świecie literackim. Według niektórych śmierć Henryka Berezy, legendy w literackim świecie, kończy pewną epokę krytyki literackiej. Sam Bereza o współczesnych recenzjach książek nie wypowiadał się zbyt pochlebnie.

{jumi [*7]}

Warszawa